ఆరోగ్య పరిస్థితి, తుది శ్వాస:

తీజన్ బాయి గత కొంత కాలంగా వయస్సు రీత్యా వచ్చే అనారోగ్య సమస్యలతో పాటు శ్వాసకోశ ఇన్ఫెక్షన్, సెప్సిస్ (రక్తంలో ఇన్ఫెక్షన్), తీవ్రమైన కిడ్నీ సంబంధిత వ్యాధులతో బాధపడుతున్నారు. ఈ క్రమంలో ఆమె మెరుగైన వైద్యం కోసం మే 27న రాయ్‌పూర్‌లోని ఎయిమ్స్ ఆసుపత్రిలో చేరారు. అప్పటి నుంచి నిరంతరం వైద్యుల పర్యవేక్షణలో వెంటిలేటర్ మద్దతుతో చికిత్స అందిస్తున్నప్పటికీ ఆమె పరిస్థితి విషమించింది. జూలై 5 ఆదివారం తెల్లవారుజామున 2:45 గంటల సమయంలో కార్డియాక్ అరెస్ట్ (గుండెపోటు) రావడంతో, వైద్యులు ఎంత ప్రయత్నించినా ఫలితం దక్కలేదు. వేకువజామున 3:15 గంటలకు ఆమె మరణించినట్లు ఎయిమ్స్ వైద్యులు అధికారికంగా ప్రకటించారు.

తీజన్ బాయి మృతి పట్ల భారత రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము, ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ, కేంద్ర మంత్రులు తీవ్ర దిగ్భ్రాంతి వ్యక్తం చేశారు. రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము తన ‘X’ (ట్విట్టర్) ఖాతాలో స్పందిస్తూ, “ప్రముఖ పండవానీ కళాకారిణి శ్రీమతి తీజన్ బాయి మరణవార్త అత్యంత హృదయ విదారకమైనది. ఆమె తన అద్భుతమైన గాత్రం, వేదికపై ప్రదర్శన శైలితో మహాభారత కథలకు ప్రాణం పోశారు. తన అసాధారణ ప్రతిభ, అంకితభావం, కఠోర సాధన ద్వారా ఛత్తీస్‌గఢ్ పండవానీ సంప్రదాయానికి దేశవిదేశాల్లో గుర్తింపు తెచ్చారు. భారతీయ సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని ప్రోత్సహించడంలో ఆమె చేసిన కృషి చిరస్మరణీయం. ఆమె కుటుంబ సభ్యులకు, అభిమానులకు నా ప్రగాఢ సానుభూతి” అని తెలిపారు.

ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ తన సంతాపాన్ని తెలియజేస్తూ, “ప్రముఖ పండవానీ గాయకురాలు తీజన్ బాయి మృతి నన్ను తీవ్రంగా కలచివేసింది. తన అద్భుతమైన ప్రదర్శనల ద్వారా ఛత్తీస్‌గఢ్‌కు చెందిన ఈ జానపద కళకు ఆమె ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఓ విశిష్ట గుర్తింపును తీసుకువచ్చారు. ఆమె మరణం కళా, సాంస్కృతిక ప్రపంచానికి తీరని లోటు. ఈ విషాద సమయంలో ఆమె కుటుంబానికి, అభిమానులకు నా ప్రగాఢ సానుభూతి. ఓం శాంతి!” అని ట్వీట్ చేశారు.

బాల్యం, పోరాటం, కళా ప్రస్థానం:

తీజన్ బాయి ఏప్రిల్ 24, 1956న ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని దుర్గ్ జిల్లా గనియారి గ్రామంలో ఒక సాధారణ గిరిజన కుటుంబంలో జన్మించారు. చిన్న వయసులోనే ఆమె తన తాత బ్రిజ్‌లాల్ పార్ధి నుంచి మహాభారత కథలను వింటూ పెరిగారు. ఆ ఆసక్తితోనే పండవానీ కళపై మక్కువ పెంచుకున్నారు. కేవలం 13 ఏళ్ల వయసులోనే ఆమె తన మొదటి బహిరంగ ప్రదర్శన ఇచ్చారని వికీపీడియా రిపోర్ట్ చేసింది. మహాభారత ఇతిహాసంలోని ఘట్టాలను సంగీతపరంగా, నాటకీయంగా వివరించే పండవానీ కళలో ఆమె అగ్రగామిగా ఎదిగారు.

పద్మవిభూషణ్ తీజన్ బాయి (Image – DD India)

సాంప్రదాయకంగా పురుషులు మాత్రమే కూర్చుని ప్రదర్శించే ‘వేదమతి’ శైలి ఉండేది. కానీ తీజన్ బాయి ఆ ఆచారాన్ని బద్దలు కొట్టి, నిలబడి అత్యంత ఉత్సాహంగా, భావావేశంతో ప్రదర్శించే ‘కపాలిక్’ శైలిని స్వీకరించిన మొట్టమొదటి మహిళగా చరిత్ర సృష్టించారు. చేతిలో తంబురా పట్టుకుని, ఎర్రటి చీర కట్టుకుని వేదికపై ఆమె ఇచ్చే ప్రదర్శనలు ప్రేక్షకులను మంత్రముగ్ధులను చేసేవి. మహిళలు ఈ కళను ప్రదర్శించకూడదని అప్పట్లో సమాజం, తన సొంత వర్గం నుంచి బహిష్కరణ లాంటి తీవ్ర వ్యతిరేకత ఎదురైనప్పటికీ ఆమె వెనక్కి తగ్గలేదు.

ఐదు దశాబ్దాలకు పైగా సాగిన తన కెరీర్‌లో, ఆమె ఆసియా, ఐరోపా సహా ప్రపంచంలోని అనేక దేశాలలో పండవానీ కళను ప్రదర్శించారు. జాతీయ, అంతర్జాతీయ వేదికలపై భారతీయ సంస్కృతిని సగర్వంగా చాటారు. ప్రముఖ దర్శకుడు శ్యామ్ బెనెగల్ రూపొందించిన ప్రసిద్ధ దూరదర్శన్ ధారావాహిక ‘భారత్ ఏక్ ఖోజ్’ లో సైతం తీజన్ బాయి మహాభారత ఘట్టాలను తనదైన శైలిలో ప్రదర్శించి దేశవ్యాప్తంగా ప్రేక్షకుల ప్రశంసలు అందుకున్నారని ఎకనామిక్ టైమ్స్ రిపోర్ట్ చేసింది.

భారతీయ జానపద కళలకు ఆమె చేసిన అపారమైన కృషికి గాను భారత ప్రభుత్వం ఆమెను అత్యున్నత పౌర పురస్కారాలతో సత్కరించింది. 1988లో పద్మశ్రీ, 2003లో పద్మభూషణ్, 2019లో దేశ రెండవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన పద్మవిభూషణ్ అవార్డులతో పాటు 1995లో ప్రతిష్టాత్మక సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు కూడా ఆమెను వరించాయి. అంతర్జాతీయంగా జపాన్‌కు చెందిన ప్రతిష్టాత్మక ఫుకుయోకా ప్రైజ్ (2018) కూడా ఆమె అందుకున్నారు. పండవానీ కళకే పరిమితం కాకుండా, ఒక తరం యువ కళాకారులకు ఆమె స్ఫూర్తిగా నిలిచి, తన కళను భవిష్యత్తు తరాలకు అందించారు.