అపోహ 1: ‘జాతిపిత’ అనేది ప్రభుత్వం అధికారికంగా ఇచ్చిన బిరుదు

ప్రచారంలో ఉన్న భావన: భారత ప్రభుత్వం పార్లమెంట్ చట్టం లేదా రాజ్యాంగ ఉత్తర్వు ద్వారా మహాత్మా గాంధీకి ‘జాతిపిత’ (Father of the Nation) అనే బిరుదును అధికారికంగా ఇచ్చిందని చాలామంది భావిస్తారు.

చారిత్రక వాస్తవం: భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 18(1) ప్రకారం మిలిటరీ, విద్యా సంబంధిత అంశాలు మినహా ఎలాంటి బిరుదులను ప్రభుత్వం ప్రదానం చేయకూడదు. హోం మంత్రిత్వ శాఖ సమాచార హక్కు చట్టం (RTI) కింద ఇచ్చిన సమాధానాల్లో కూడా గాంధీకి ఈ బిరుదును ఇస్తూ ఎలాంటి అధికారిక నోటిఫికేషన్ విడుదల చేయలేదని స్పష్టం చేసింది. 1944 జూలైలో సింగపూర్ నుంచి రేడియో ప్రసంగం చేస్తూ నేతాజీ సుభాష్ చంద్రబోస్ మొదటిసారిగా గాంధీని ‘జాతిపిత’ అని సంబోధించారు. ఆ తర్వాత అది ప్రజల వాడుకలోకి వచ్చి శాశ్వతంగా నిలిచిపోయింది.

అపోహ 2: గాంధీ ఎల్లప్పుడూ సంపూర్ణ శాంతివాది

ప్రచారంలో ఉన్న భావన: గాంధీజీ తన జీవితాంతం ఎలాంటి సైనిక కార్యకలాపాలను పూర్తిగా వ్యతిరేకించారని చాలామంది నమ్ముతారు.

చారిత్రక వాస్తవం: దక్షిణాఫ్రికాలో ఉన్న తొలినాళ్లలో రెండో బోయర్ యుద్ధం (1899–1902), బంభాతా తిరుగుబాటు (1906) సమయంలో బ్రిటీష్ సైన్యానికి మద్దతుగా ఆయన ‘ఇండియన్ వాలంటీర్ అంబులెన్స్ కార్ప్స్’ను ఏర్పాటు చేశారు. ఆ తర్వాత 1918లో మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో కూడా బ్రిటిష్ సైన్యంలో చేరేందుకు భారతీయులను గాంధీ సమీకరించారు. బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యానికి విధేయత చూపడం, సైనిక సేవలు అందించడం ద్వారా భారతీయులకు సామ్రాజ్యంలో పూర్తి పౌర హక్కులు లభిస్తాయని ఆయన నమ్మారు.

అపోహ 3: ఆధునిక విజ్ఞానం, సాంకేతికత, పారిశ్రామికీకరణను వ్యతిరేకించారు

ప్రచారంలో ఉన్న భావన: చేతితో తిప్పే చరఖా, గ్రామీణ స్వయం సమృద్ధిని ప్రోత్సహించినందున గాంధీ ఆధునిక సాంకేతికతను, పారిశ్రామికీకరణను పూర్తిగా వ్యతిరేకించారని విమర్శకులు భావిస్తారు.

చారిత్రక వాస్తవం: గాంధీ సాంకేతికతకు వ్యతిరేకి కాదు. మానవ శ్రమను తొలగించి, సంపద కొద్దిమంది చేతుల్లో కేంద్రీకృతమయ్యేలా చేసే యంత్రాలకే ఆయన వ్యతిరేకం. శారీరక శ్రమను తగ్గించే కుట్టు మిషన్ వంటి యంత్రాలను ఆయన ఎంతగానో మెచ్చుకున్నారు. రైల్వేలు, ప్రింటింగ్ ప్రెస్‌లు, శాస్త్రీయ పారిశుద్ధ్యాన్ని విస్తృతంగా ఉపయోగించారు. భారీ పరిశ్రమల అవసరాన్ని గుర్తించినప్పటికీ, అవి ప్రైవేట్ దోపిడీకి కాకుండా ప్రజల సంక్షేమం కోసం పబ్లిక్ ట్రస్ట్ ద్వారా నడవాలని ఆయన ఆకాంక్షించారు.

అపోహ 4: అహింసా సిద్ధాంతం పూర్తిగా ఆధ్యాత్మికమైనదే

ప్రచారంలో ఉన్న భావన: సత్యాగ్రహం అనేది కేవలం నైతిక విజ్ఞప్తి మాత్రమేనని, అందులో రాజకీయ వ్యూహాలు ఉండవని అనుకుంటారు.

చారిత్రక వాస్తవం: గాంధీ అహింసా పోరాటాన్ని ఒక క్రియాశీలక, వ్యూహాత్మక ఒత్తిడి సాధనంగా తీర్చిదిద్దారు. ఆర్థిక బహిష్కరణలు, సహాయ నిరాకరణ, శాసనోల్లంఘన, సమ్మెల ద్వారా వలస పాలనను స్తంభింపజేసి, వారి ఆదాయ వనరులను దెబ్బతీసేలా వ్యూహాలు రచించారు. ఇది కేవలం ఓపిక పట్టడం కాదు, ఒక రాజకీయ సమస్య పరిష్కార సాధనం.

అపోహ 5: భగత్ సింగ్ ఉరిశిక్షను ఆపేందుకు గాంధీ ప్రయత్నించలేదు

ప్రచారంలో ఉన్న భావన: భగత్ సింగ్‌ను ఉరిశిక్ష నుంచి కాపాడేందుకు లార్డ్ ఇర్విన్‌‌కు విజ్ఞప్తి చేసేందుకు గాంధీ నిరాకరించారని ప్రచారం జరుగుతుంటుంది.

చారిత్రక వాస్తవం: గాంధీ-ఇర్విన్ ఒప్పంద చర్చల రికార్డులను పరిశీలిస్తే, భగత్ సింగ్, సుఖ్‌దేవ్, రాజ్‌గురుల ఉరిశిక్షను రద్దు చేయాలని గాంధీ పదేపదే వైస్రాయ్ లార్డ్ ఇర్విన్‌ను కోరినట్లు స్పష్టమవుతోంది. వారి సాయుధ పోరాట పద్ధతితో విభేదించినప్పటికీ, 1931 ప్రారంభంలో పలుమార్లు క్షమాభిక్ష పెట్టాలని కోరారు. చివరకు 1931 మార్చి 23 ఉదయం కూడా ఉరిశిక్షను నిలిపివేయాలని వైస్రాయ్‌కు చివరి లేఖ రాశారు.

అపోహ 6: దేశ విభజనకు గాంధీనే కారణం

ప్రచారంలో ఉన్న భావన: 1947లో భారతదేశ విభజనకు గాంధీనే కారణమని కొందరు ఆరోపిస్తుంటారు.

చారిత్రక వాస్తవం: దేశ విభజనను తీవ్రంగా వ్యతిరేకించిన వారిలో గాంధీ ఒకరు. “దేశ విభజన నా శవంపైనే జరుగుతుంది” అని ఆయన గట్టిగా ప్రకటించారు. మధ్యంతర ప్రభుత్వంలో ముస్లిం లీగ్‌తో ఏర్పడిన తీవ్ర సంక్షోభం, పరిపాలనా స్తంభనను చూసిన తర్వాత సర్దార్ వల్లభ్‌భాయ్ పటేల్ విభజనను ఆమోదించిన మొదటి సీనియర్ నాయకుడిగా మారారు. ఉమ్మడి భారతదేశాన్ని పాలించడం అసాధ్యమని పటేల్.. జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ, కాంగ్రెస్ వర్కింగ్ కమిటీని ఒప్పించారు. కాంగ్రెస్ తీసుకునే నిర్ణయాలపై తన మాటకు ప్రాధాన్యత తగ్గడంతో, పార్టీలో అంతర్గత చీలికను నివారించేందుకు గాంధీ అనివార్యంగా మౌనం వహించాల్సి వచ్చింది. స్వాతంత్ర్య సమయమంతా ఆయన నవఖాలీ వంటి అల్లర్ల ప్రాంతాల్లో తిరుగుతూ శాంతిని పునరుద్ధరించడంలో గడిపారు.

అపోహ 7: మత కల్లోలాల్లో ఒక వర్గానికే మద్దతు పలికారు

ప్రచారంలో ఉన్న భావన: మత ఘర్షణల సమయంలో గాంధీ ఒక వర్గానికి అనుకూలంగా వ్యవహరించారని విమర్శలు ఉన్నాయి.

చారిత్రక వాస్తవం: మత హింస జరిగినప్పుడు ఏ ప్రాంతంలో ఏ మైనారిటీ వర్గం ప్రమాదంలో ఉంటే వారిని రక్షించేందుకే గాంధీ ప్రాధాన్యతనిచ్చారు. నవఖాలీ, తూర్పు బెంగాల్‌లో హిందూ మైనారిటీలను కాపాడేందుకు పాదయాత్రలు, ఉపవాసాలు చేశారు. కోల్‌‌కతా, ఢిల్లీలలో ముస్లింలపై దాడులు జరగకుండా నిరహారదీక్షలు చేపట్టారు. వేలాది మంది సాయుధ దళాలు ఆపలేని ఘర్షణలను గాంధీ తన ఉపవాసాలతో ఆపగలిగారని లార్డ్ మౌంట్‌బాటన్ ఆయనను ‘వన్-మ్యాన్ బౌండరీ ఫోర్స్’గా ప్రశంసించారు.