జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ప్రధానిగా ఉన్న రోజుల్లో భారతదేశం అల్ప వ్యవసాయ ఉత్పాదకత, పరిమిత నీటిపారుదల వసతులు, రుతుపవనాలపై మితిమీరిన ఆధారపడటం, నిరంతర ఆహార కొరత వంటి సమస్యలతో కొట్టుమిట్టాడేది. వలసపాలన ముగిసి, దేశ విభజన జరిగిన కొత్తలో దేశంలోని పేద ప్రజల ఆకలి తీర్చడం అతిపెద్ద సవాలుగా ఉండేది. వ్యవసాయ శాఖ గణాంకాల ప్రకారం 1950-51లో దేశ ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తి కేవలం 50.82 మిలియన్ టన్నులు మాత్రమే. ఈ కొరత కారణంగా అమెరికా నుంచి పి.ఎల్-480 (PL-480) చట్టం కింద వచ్చే గోధుమల సాయంపై భారత్ ఆధారపడాల్సి వచ్చింది. విదేశాల నుంచి నౌక రాగానే గింజలు నోట్లోకి వెళ్లే పరిస్థితిని అప్పట్లో ‘షిప్-టు-మౌత్’ అని పిలిచేవారు. ఈ పరాధేయత 1960ల వరకు కొనసాగింది.

నెహ్రూ యుగం ముగిసిన తర్వాత భారత వ్యవసాయ రంగంలో విప్లవాత్మక మార్పులు వచ్చాయి. భారత హరిత విప్లవ పితామహుడు, ప్రముఖ వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్త ఎం.ఎస్. స్వామినాథన్ నేతృత్వంలో దేశం స్వయం సమృద్ధి వైపు అడుగులు వేసింది. అధిక దిగుబడినిచ్చే విత్తనాలు, ఆధునిక వ్యవసాయ పద్ధతులు, పరిశోధనల ద్వారా వరి, గోధుమల ఉత్పత్తిని ఆయన రికార్డు స్థాయిలో పెంచారు. ఈ ప్రస్థానంలో నీటిపారుదల విస్తరణతో పాటు 1965లో ఫుడ్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (FCI) ఏర్పాటు కావడం పెద్ద మలుపు. కొరతగా ఉన్న ధాన్యాన్ని సేకరించడం, బఫర్ స్టాక్ నిల్వ చేయడం, ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థ (PDS) ద్వారా పేదలకు చేర్చడం లాంటి పటిష్టమైన పునాది అప్పుడే పడింది.

ప్రధాని మోదీ నాయకత్వంలో ఆహార భద్రత అనేది కేవలం కొరతను అధిగమించే స్థాయి దాటి, ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద సంక్షేమ పథకంగా రూపాంతరం చెందింది. కోవిడ్ మహమ్మారి సమయంలో పేదలను ఆదుకోవడానికి 2020 మార్చి 26న ‘ప్రధానమంత్రి గరీబ్ కల్యాణ్ అన్నా యోజన’ (PMGKAY) ప్రారంభించారు. దీని కింద జాతీయ ఆహార భద్రతా చట్టం పరిధిలోని 80 కోట్ల మంది లబ్ధిదారులకు నెలకు అదనంగా 5 కిలోల చొప్పున ఉచిత బియ్యం లేదా గోధుమలు అందించారు. అనంతరం 2023 జనవరి 1 నుండి రేషన్ ధాన్యాలను పూర్తిగా ఉచితం చేశారు. కేంద్ర ప్రభుత్వం ఈ పథకాన్ని మరో ఐదేళ్ల పాటు అంటే 2028 డిసెంబర్ వరకు పొడిగించింది. ప్రస్తుతం దేశవ్యాప్తంగా 5 లక్షలకు పైగా చౌకధరల దుకాణాల ద్వారా 81.35 కోట్ల మందికి ఈ లబ్ధి అందుతోంది.

మోదీ ప్రభుత్వ హయాంలో కేవలం ధాన్యం ఇవ్వడమే కాకుండా పంపిణీ వ్యవస్థలో కీలక సంస్కరణలు తెచ్చారు. అందులో భాగమే ‘వన్ నేషన్ వన్ రేషన్ కార్డ్’ విధానం. ఉపాధి కోసం వలస వెళ్లే కార్మికులు దేశంలో ఏ ప్రాంతంలో ఉన్నా తమ రేషన్ పొందేలా ఈ విధానం పంపిణీని సులభతరం చేసింది. ప్రస్తుతం ఈ సదుపాయం ద్వారా 81 కోట్ల మంది లబ్ధి పొందుతున్నారు. దీనికి తోడుగా ‘పోషణ్ అభియాన్’ ద్వారా గర్భిణులు, బాలింతలు, చిన్న పిల్లలకు పోషకాహారాన్ని అందిస్తున్నారు. ప్రస్తుతం 2025-26 తాజా అంచనాల ప్రకారం దేశంలో మొత్తం ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తి రికార్డు స్థాయిలో 376.563 మిలియన్ టన్నులకు చేరింది. ఇది అంతకుముందు ఏడాది కంటే దాదాపు 18.8 మిలియన్ టన్నులు ఎక్కువ కావడం విశేషం.

గత ఏడు దశాబ్దాల ప్రస్థానాన్ని పరిశీలిస్తే రెండు యుగాల మధ్య స్పష్టమైన తేడా కనిపిస్తుంది. నెహ్రూ కాలంలో దేశం ఆకలిని జయించడానికి, విదేశీ సాయం తగ్గించుకోవడానికి పోరాడింది. ఆ తర్వాత వచ్చిన హరిత విప్లవం దేశానికి అవసరమైన ఉత్పత్తి పునాదిని ఇచ్చింది. ప్రస్తుత మోదీ కాలంలో ఆ పునాదిని మరింత బలోపేతం చేస్తూ, 80 కోట్లకు పైగా ప్రజలకు ఆహారాన్ని ఒక హక్కుగా, ఉచితంగా అందించే సంక్షేమ సామ్రాజ్యాన్ని నిర్మించారు. నాడు విదేశీ ధాన్యం లభ్యత కోసం ఎదురుచూసిన దేశం, నేడు అంతర్గతంగా భారీ సంక్షేమ కార్యక్రమాన్ని నడుపుతూనే విదేశాలకు సైతం ఆహార ధాన్యాలను ఎగుమతి చేసే స్థాయికి ఎదగడం విశేషం.