పదేళ్ల క్రితం భారతదేశం ప్రపంచంలోనే అత్యధికంగా ఆయుధాలను దిగుమతి చేసుకునే దేశంగా అగ్రస్థానంలో ఉండేది. మన దేశానికి అవసరమైన రక్షణ పరికరాలలో 60 నుండి 70 శాతం వరకు రష్యా, ఫ్రాన్స్, ఇజ్రాయెల్, అమెరికా దేశాల నుండే వచ్చేవి. నాడు రక్షణ ఎగుమతులు ఏడాదికి కనీసం 1,000 కోట్ల రూపాయల కంటే తక్కువగా ఉండేవి. ‘అర్జున్’ ట్యాంకు అభివృద్ధి దశాబ్దాల తరబడి సాగింది, ‘తేజస్’ యుద్ధ విమానం ప్రయోగాలు 2001 నుండి జరుగుతున్నా సైన్యంలో చేరలేదు.
రక్షణ రంగం అంతా ప్రభుత్వ గుత్తాధిపత్యంలోనే ఉండి, ప్రైవేట్ కంపెనీలకు అసలు అవకాశాలు ఉండేవి కావు. దీనివల్ల ప్రతి ఆయుధానికి విడిభాగాలు, మందుగుండు కోసం విదేశాలపై ఆధారపడాల్సి వచ్చేది. సరఫరా చేసే దేశంతో చిన్న దౌత్యపరమైన విభేదాలు వచ్చినా మన యుద్ధ విమానాలు, రక్షణ వ్యవస్థలు ఆగిపోయే ప్రమాదం ఉండేది.
రక్షణ రంగంలో స్వదేశీ పరికరాల తయారీ అనేది కేవలం ఉద్యోగాల కల్పన కోసమే కాదు, యుద్ధ సమయంలో దేశ సార్వభౌమత్వాన్ని కాపాడుకోవడానికి ఎంతో అవసరం. ఇటీవల జరిగిన ‘ఆపరేషన్ సిందూర్’ (Operation Sindoor) దీనికి ఒక అద్భుతమైన ఉదాహరణగా నిలిచింది. అంతర్జాతీయ సరిహద్దు దాటకుండానే భారత సైన్యం శత్రువుల ఉగ్రవాద మౌలిక సదుపాయాలను సమర్థవంతంగా తుడిచిపెట్టింది.
ఈ ఆపరేషన్లో ‘ఐడియాఫోర్జ్’ (IdeaForge) వంటి భారతీయ స్టార్టప్ కంపెనీలు తయారు చేసిన నిఘా డ్రోన్లు, దాడి చేసే మందుగుండు సామగ్రి, యాంటీ డ్రోన్ వ్యవస్థలు కీలక పాత్ర పోషించాయి. రష్యా-ఉక్రెయిన్ యుద్ధం ద్వారా ప్రపంచ దేశాలకు ఒక విషయం స్పష్టమైంది. యుద్ధం సుదీర్ఘంగా సాగితే ఆయుధాల కొరత వేగంగా ఏర్పడుతుంది, విదేశీ సరఫరాలపై ఆధారపడే దేశాలు తీవ్రంగా నష్టపోతాయి. రెండు వైపులా సరిహద్దు వివాదాలు ఉన్న భారతదేశం లాంటి దేశం ఇటువంటి ప్రమాదకర పరిస్థితులను అస్సలు కొనితెచ్చుకోలేదు.
రక్షణ రంగాన్ని బలోపేతం చేయడానికి మోదీ ప్రభుత్వం 2014 తర్వాత కొన్ని కీలక నిర్ణయాలు తీసుకుంది. ఇందులో మొదటిది ‘పాజిటివ్ ఇండిజినైజేషన్ లిస్ట్’ (స్వదేశీకరణ జాబితా). దీని కింద చిన్న చిన్న విడిభాగాల నుండి హెలికాప్టర్లు, యుద్ధనౌకల వరకు 500 కి పైగా వస్తువులను విదేశాల నుండి కొనడాన్ని నిషేధించి, వాటిని కచ్చితంగా భారతదేశంలోనే తయారు చేయాలని నిబంధన పెట్టారు. దీనివల్ల స్థానిక కంపెనీలకు పెద్ద మార్కెట్ లభించింది. రక్షణ కొనుగోలు ప్రక్రియలో భారతదేశంలోనే ఆయుధాలను డిజైన్ చేసి తయారు చేసే కంపెనీలకే మొదటి ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నారు.
రక్షణ రంగంలో తయారీని పెంచడానికి ఉత్తరప్రదేశ్ (లక్నో, కాన్పూర్, ఆగ్రా), తమిళనాడు (చెన్నై, కోయంబత్తూరు, హోసూర్) ప్రాంతాలలో రెండు రక్షణ పారిశ్రామిక కారిడార్లను ఏర్పాటు చేశారు. రక్షణ రంగంలో ఆటోమేటిక్ రూట్ ద్వారా విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడుల (FDI) పరిమితిని 74 శాతానికి పెంచారు. అలాగే 2018 లో ప్రారంభించిన ‘ఐడెక్స్’ (iDEX) పథకం ద్వారా రక్షణ సమస్యలకు పరిష్కారం చూపే సరికొత్త స్టార్టప్ కంపెనీలకు నిధులు అందించి, వారి ఉత్పత్తులను సైన్యమే నేరుగా కొనుగోలు చేసేలా చర్యలు తీసుకున్నారు.
నేడు సరికొత్త ‘తేజస్ ఎల్సీఏ’ (Tejas LCA) యుద్ధ విమానాలు భారత వైమానిక దళంలో చేరాయి. దాదాపు 48,000 కోట్ల రూపాయల విలువైన 83 మార్క్ 1A విమానాల తయారీ ఆర్డర్లు పురోగతిలో ఉన్నాయి. ‘ఆకాష్’ ఉపరితలం నుండి గగనతలానికి ప్రయోగించే క్షిపణి వ్యవస్థ, ‘పినాక’ రాకెట్ వ్యవస్థలు ప్రస్తుతం భారత సైన్యంలో సేవలు అందిస్తూనే విదేశాలకు ఎగుమతి అవుతున్నాయి.
2022 లో ‘ప్రచండ్’ తేలికపాటి యుద్ధ హెలికాప్టర్ సైన్యంలో చేరింది, ‘ధనుష్’ ఫిరంగి తుపాకుల ఉత్పత్తి సాగుతోంది. నౌకాదళం వైపు చూస్తే, భారతదేశంలోనే పూర్తిగా నిర్మించిన మొదటి విమాన వాహక నౌక ‘ఐఎన్ఎస్ విక్రాంత్’ 2022 లో విధుల్లో చేరింది. దేశీయ షిప్యార్డుల నుండి అత్యాధునిక యుద్ధనౌకలు, జలాంతర్గాములు నిరంతరాయంగా బయటకు వస్తున్నాయి. పదేళ్ల క్రితం ఇవేవీ క్షేత్రస్థాయిలో లేవు.
2013-14 లో భారతదేశ రక్షణ ఎగుమతులు 1,000 కోట్ల రూపాయల కంటే తక్కువగా ఉంటే, 2025-26 నాటికి అవి ఏకంగా 38,000 కోట్ల రూపాయలను దాటాయి. కేవలం ఒక దశాబ్దంలోనే ఎగుమతులు దాదాపు నలభై రెట్లు పెరగడం విశేషం. 2028-29 నాటికి ఈ ఎగుమతులను 50,000 కోట్ల రూపాయలకు చేర్చాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ప్రస్తుతం అర్మేనియా, ఫిలిప్పీన్స్, ఇండోనేషియా, ఈజిప్ట్ వంటి దేశాలు భారతదేశం నుండి ఆయుధాలను కొనుగోలు చేస్తున్నాయి.
రష్యాతో కలిసి సంయుక్తంగా తయారు చేసిన ‘బ్రహ్మోస్’ సూపర్సోనిక్ క్రూయిజ్ క్షిపణులను ఫిలిప్పీన్స్ దేశానికి విక్రయించారు. డోర్నియర్ విమానాలు, రాడార్ వ్యవస్థలు నేడు ఆగ్నేయాసియా, మధ్యప్రాచ్యం, ఆఫ్రికా దేశాలకు సరఫరా అవుతున్నాయి. ఆయుధాలను ఎగుమతి చేయడం వల్ల ఆయా దేశాలతో భారతదేశానికి వ్యూహాత్మక సంబంధాలు బలపడతాయి.
ఐదేళ్ల క్రితం రక్షణ రంగంలో భారతీయ స్టార్టప్ కంపెనీల ఉనికి చాలా తక్కువ. కానీ నేడు 600 కి పైగా డిఫెన్స్ స్టార్టప్లు పనిచేస్తున్నాయి. ఐడెక్స్ (iDEX) భాగస్వామ్యంతో ఇప్పటివరకు సైన్యం 2,400 కోట్ల రూపాయలకు పైగా విలువైన 43 రకాల అత్యాధునిక వస్తువులను స్థానిక కంపెనీల నుండి కొనుగోలు చేసింది. దీనికి అదనంగా ప్రభుత్వం ‘అదితి’ (ADITI) అనే సరికొత్త పథకాన్ని ప్రారంభించి, సెమీకండక్టర్లు, క్వాంటం సిస్టమ్స్ వంటి లోతైన సాంకేతికత కోసం ప్రతి ప్రాజెక్టుకు 25 కోట్ల రూపాయల వరకు గ్రాంట్లు ఇస్తోంది.
ఇందులో భాగంగా ‘క్యూబీట్స్’ (QuBeats) అనే క్వాంటం స్టార్టప్ కంపెనీ శత్రువులు శాటిలైట్ సిగ్నల్స్ జామ్ చేసినా పనిచేసేలా నౌకాదళం కోసం ఒక ప్రత్యేక ‘జీపీఎస్ రహిత నావిగేషన్ వ్యవస్థ’ను అభివృద్ధి చేస్తోంది. ఒకప్పుడు చిన్న కంపెనీలకు రక్షణ రంగంలో అసలు ప్రవేశమే ఉండేది కాదు, కానీ నేడు వారు దేశ రక్షణ సమస్యలకు పరిష్కారాలు చూపుతున్నారు.
రక్షణ రంగంలో ఇన్ని విజయాలు సాధించినప్పటికీ కొన్ని దశాబ్దాల నాటి పాత సమస్యలు ఇంకా వేధిస్తూనే ఉన్నాయి. అందులో ప్రధానమైనది జెట్ ఇంజిన్ తయారీ. 1980 ల నుండి సాగుతున్న ‘కావేరి’ ఇంజిన్ ప్రోగ్రామ్ ఇప్పటివరకు విజయవంతం కాలేదు. ప్రస్తుతం మన ‘తేజస్’ విమానాలు అమెరికాకు చెందిన జీఈ (GE) ఇంజిన్లతోనే నడుస్తున్నాయి. అలాగే భారతదేశం తన రక్షణ బడ్జెట్లో పరిశోధనల (R&D) కోసం కేటాయించే నిధులు చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి.
డ్రోన్లు, రాడార్లకు అవసరమైన మిలిటరీ గ్రేడ్ సెమీకండక్టర్ చిప్స్ తయారీ ఇంకా దేశీయంగా ప్రారంభం కాలేదు, ఇవి తైవాన్, దక్షిణ కొరియా దేశాల నుంచే వస్తున్నాయి. ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ అయిన హెచ్ఏఎల్ (HAL) కాలపరిమితిని దాటి ఆయుధాలను సరఫరా చేయడం వల్ల వైమానిక దళం ఇబ్బందులు పడుతోంది. ఈ ఆలస్యాలను అధిగమించడానికి రాబోయే ఐదో తరం ‘ఏఎమ్సీఏ’ (AMCA) యుద్ధ విమాన ప్రాజెక్టులో టాటా అడ్వాన్స్డ్ సిస్టమ్స్, ఎల్అండ్టీ, భారత్ ఫోర్జ్ వంటి ప్రైవేట్ భాగస్వామ్య కంపెనీలను కూడా చేర్చారు.
ఆర్థిక శక్తి, సాంకేతిక సామర్థ్యం, వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తి అనే మూడు ప్రధానాంశాల కలయికే ‘వికసిత భారత్ 2047’ విజన్. రక్షణ రంగంలో ఆత్మనిర్భరత ఈ మూడింటినీ అనుసంధానిస్తుంది. దేశీయంగా పెద్ద ఎత్తున ఆయుధాల తయారీ వల్ల నైపుణ్యం కలిగిన పారిశ్రామిక ఉద్యోగాలు లభిస్తాయి, ఎగుమతుల వల్ల విదేశీ మారక నిల్వలు పెరుగుతాయి.
అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా స్వంత ఆయుధాలు ఉన్న సైన్యం అంతర్జాతీయ ఒత్తిళ్లకు లొంగకుండా స్వతంత్రంగా నిర్ణయాలు తీసుకోగలదు. ప్రధాని మోదీ నాయకత్వంలోని ప్రభుత్వం భారతదేశాన్ని కేవలం ఆయుధాలు కొనే దేశం నుండి ఆయుధాలు నిర్మించే దేశంగా మార్చడంలో ఒక బలమైన పునాదిని వేసింది. పదేళ్ల క్రితం ఊహకు కూడా అందని ఈ రక్షణ వ్యవస్థ నేడు క్షేత్రస్థాయిలో నిజమైంది, దీనిని మరింత ముందుకు తీసుకెళ్లడమే 2047 లక్ష్యం.
