1947 లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పుడు సుమారు 34 కోట్ల జనాభాతో పేదరికం, నిరక్షరాస్యత, ఆహార కొరత వంటి తీవ్ర సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ దేశ నిర్మాణంలో అడుగులు వేస్తున్న ఒక చిన్న దేశం. కానీ నేటి భారతదేశం 140 కోట్లకు పైగా జనాభాతో ప్రపంచంలోనే అత్యంత ఎక్కువ జనాభా కలిగిన దేశంగా, అంతర్జాతీయంగా అతిపెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థలలో ఒకటిగా, ప్రపంచ భౌగోళిక రాజకీయాలలో కీలక పాత్రధారిగా అవతరించింది. ప్రధానమంత్రి పదవి బాధ్యతలు ఒక్కటే అయినప్పటికీ, నాడు నెహ్రూ పాలించిన భారతదేశానికి, నేడు మోదీ పాలిస్తున్న భారతదేశానికి అస్సలు పోలికే లేదు.
జవహర్లాల్ నెహ్రూ ప్రధానిగా బాధ్యతలు చేపట్టినప్పుడు ప్రపంచ దేశాలన్నీ భారతదేశంలో ప్రారంభమైన ప్రజాస్వామ్య ప్రయోగం విఫలమవుతుందని భావించాయి. 1951-52 లో జరిగిన దేశ మొదటి సార్వత్రిక ఎన్నికలలో కేవలం 17 కోట్ల మంది ఓటర్లు మాత్రమే ఉన్నారు. వారిలో చాలా మంది తమ జీవితంలో మొదటిసారి ఓటు హక్కును ఉపయోగించుకున్నారు. కానీ నేటి భారతదేశంలో ఓటర్ల సంఖ్య ఏకంగా 95 కోట్లు దాటిపోయింది. ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్రజాస్వామ్య ఎన్నికల ప్రక్రియగా నిలిచింది.
ఈ గణాంకాలు కేవలం కథలో ఒక భాగం మాత్రమే. ఆధునిక ఎన్నికలు ఇప్పుడు డిజిటల్ ప్రచారాలు, సోషల్ మీడియా విస్తరణ, ఎలక్ట్రానిక్ ఓటింగ్ మౌలిక సదుపాయాలు, క్షణక్షణం మారే డేటా విశ్లేషణలతో ముడిపడి ఉన్నాయి. ప్రస్తుత ఓటర్లు మునుపటి కంటే చాలా చైతన్యవంతంగా, విద్యావంతులుగా, రాజకీయంగా ఎంతో చురుగ్గా వ్యవహరిస్తున్నారు. ఇంతటి భారీ పరిమాణంలో ఉన్న ప్రజాస్వామ్యాన్ని పాలించడంలో ఎదురయ్యే సవాళ్లు గణతంత్ర రాజ్య ప్రారంభ సంవత్సరాల్లో ఎదుర్కొన్న సవాళ్లకు పూర్తిగా భిన్నంగా ఉన్నాయి.
దేశ రాజకీయ రంగం కూడా కాలక్రమేణా పూర్తిగా రూపాంతరం చెందింది. భారతదేశ మొదటి సార్వత్రిక ఎన్నికలలో కేవలం 50 కి పైగా రాజకీయ పార్టీలు మాత్రమే పోటీ చేశాయి. ఆ రోజుల్లో కాంగ్రెస్ పార్టీ జాతీయ రాజకీయాలను శాసిస్తూ, స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత దశాబ్దాల పాటు ప్రజా జీవితంలో ఒకే ఒక్క కేంద్ర శక్తిగా నిలిచింది. కానీ నేటి భారతదేశ చిత్రం పూర్తిగా మారిపోయింది. ప్రస్తుతం వందలాది రాజకీయ పార్టీలు ఎన్నికల బరిలో నిలుస్తున్నాయి.
ప్రాంతీయ పార్టీలు కూడా అనేక రాష్ట్రాల్లో గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపుతున్నాయి. ప్రస్తుత జాతీయ ఎన్నికలు ప్రాంతీయ ఆకాంక్షలు, కూటమి సమీకరణాలు, గుర్తింపు రాజకీయాలు, నిరంతరం మారుతున్న మీడియా పరిణామాల మధ్య అత్యంత కఠినమైన పోటీ వాతావరణంలో జరుగుతున్నాయి. ఏ ప్రధానమంత్రికైనా స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తొలినాళ్ల కంటే ఇప్పుడు ఎంతో సంక్లిష్టంగా మారిన రాజకీయ వ్యవస్థను సమతుల్యం చేసుకుంటూ పరిపాలన సాగించడం ఒక పెద్ద సవాలుగా మారింది.
దేశ ఆర్థిక పరిపాలనలో కూడా అంతే నాటకీయమైన మార్పులు వచ్చాయి. నెహ్రూ స్వతంత్ర భారతదేశ ఆర్థిక రంగానికి పునాదులు వేస్తున్న కాలంలో దేశ ఆర్థిక ఉత్పత్తి నేటితో పోలిస్తే చాలా తక్కువ. ఆ రోజుల్లో పారిశ్రామికీకరణ, మౌలిక సదుపాయాల కల్పన, కీలక రంగాలలో స్వయం సమృద్ధి సాధించడం మాత్రమే ప్రధాన ప్రాధాన్యతలుగా ఉండేవి. కానీ నేటి భారతదేశం ప్రపంచంలోనే అత్యంత వేగంగా ఎదుగుతున్న పెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థలలో ఒకటిగా నిలుస్తూ అంతర్జాతీయ మార్కెట్లతో బలంగా ముడిపడి ఉంది.
వాషింగ్టన్, బీజింగ్, మాస్కో లేదా బ్రస్సెల్స్ వంటి నగరాల్లో తీసుకునే నిర్ణయాలు భారతదేశంలోని ద్రవ్యోల్బణం, వాణిజ్యం, ఇంధన ధరలు, పెట్టుబడుల సరళిపై నేరుగా ప్రభావం చూపుతున్నాయి. అందువల్ల ప్రధాని మోదీ అటు దేశీయ ప్రాధాన్యతలను, ఇటు అంతర్జాతీయ ఆర్థిక పరిణామాలను ఒకేసారి నిర్వహించాల్సి వస్తోంది. ప్రస్తుత కాలంలో విధులు కేవలం వృద్ధిని నిర్వహించడానికే పరిమితం కాలేదు. అంతర్జాతీయ సరఫరా గొలుసులో అంతరాయాలు, ఇంధన సంక్షోభాలు, ఆర్థిక అస్థిరత, సాంకేతిక పోటీ, ప్రపంచ మార్కెట్ హెచ్చుతగ్గులకు అనుగుణంగా తక్షణ నిర్ణయాలు తీసుకోవాల్సి వస్తోంది.
కమ్యూనికేషన్ రంగంలో వచ్చిన విప్లవాత్మక మార్పులు మునుపెన్నడూ లేని విధంగా ఉన్నాయి. నెహ్రూ పాలించిన కాలంలో వార్తాపత్రికలు, రేడియో ప్రసారాలు, పరిమిత టెలివిజన్ సౌకర్యాలు మాత్రమే అందుబాటులో ఉండేవి. సమాచారం చాలా నెమ్మదిగా ప్రయాణించేది, ప్రభుత్వ నిర్ణయాలు ప్రజలకు చేరడానికి రోజుల తరబడి సమయం పట్టేది. కానీ ప్రధాని మోదీ ప్రతి ప్రసంగం, విధానపరమైన ప్రకటన, దౌత్యపరమైన చర్చలు టెలివిజన్ ఛానళ్లు, డిజిటల్ ప్లాట్ఫారమ్లు, సోషల్ మీడియా నెట్వర్క్ల ద్వారా క్షణాల్లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసారమవుతున్నాయి.
ప్రజల అభిప్రాయాలు నిజసమయంలో (రియల్ టైమ్) రూపుదిద్దుకుంటున్నాయి. రాజకీయ చర్చలు గంట గంటకూ మారుతున్నాయి. ప్రభుత్వ పనితీరు నిరంతరం విశ్లేషణలకు, ప్రశ్నలకు గురవుతోంది. దీనికి అనుగుణంగా ప్రధాని మోదీపై ప్రజల అంచనాలు కూడా భారీగా పెరిగాయి. నేటి పౌరులు నాణ్యమైన మౌలిక సదుపాయాలు, డిజిటల్ సేవలు, సంక్షేమ పథకాలు, ఉపాధి అవకాశాలు, జాతీయ భద్రత, వైద్యం, విద్య, అంతర్జాతీయంగా దేశ ప్రతిష్టను ఒకే సమయంలో ఆశిస్తున్నారు.
ప్రపంచ దేశాల మధ్య భారతదేశ స్థానం కూడా గణనీయంగా మారింది. నాడు నెహ్రూ ప్రాతినిధ్యం వహించిన భారతదేశం వలసపాలన నుండి విముక్తి పొంది, అంతర్జాతీయ వ్యవస్థలో తనకంటూ ఒక స్థానాన్ని వెతుక్కునే ప్రయత్నంలో ఉంది. కొత్తగా స్వాతంత్ర్యం పొందిన దేశాల మధ్య నైతిక గొంతుకగా, నాయకత్వ పాత్రగా భారత్కు గౌరవం దక్కింది.
కానీ నేటి మోదీ భారతదేశం ప్రపంచ శిఖరాగ్ర సదస్సులను నిర్వహిస్తోంది, అంతర్జాతీయ సంస్థలలో కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది, ఖండాంతరాలలోని పెద్ద శక్తులతో సమానంగా వ్యవహరిస్తోంది. వాణిజ్యం, సాంకేతికత, వాతావరణ మార్పులు, ఇంధన భద్రత, ప్రపంచ పరిపాలన వంటి ప్రతి అంశంపై తనదైన ముద్ర వేస్తోంది. భారతదేశ ఆర్థిక, వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యత పెరిగేకొద్దీ దేశ ప్రధానమంత్రి బాధ్యతలు కూడా అంతే స్థాయిలో విస్తరించాయి.
ఈ డెబ్బై ఏళ్లలో గణాంకాల పరంగానే కాకుండా సామాజికంగా కూడా అతిపెద్ద మార్పు వచ్చింది. 1950 ల నాటి భారతదేశం కేవలం మనుగడ, స్థిరత్వంపైనే దృష్టి సారించింది. లక్షలాది మంది భారతీయులకు ఆహారం, విద్య, కనీస ప్రభుత్వ సేవలు పొందడమే ప్రాథమిక ఆందోళనగా ఉండేది. కానీ 2020 ల నాటి ఆధునిక భారతదేశం ఎంతో ఉన్నతమైన ఆకాంక్షలతో కూడి ఉంది.
నేటి పౌరులు మెరుగైన అవకాశాలు, అధిక ఆదాయాలు, ప్రపంచ స్థాయి మౌలిక సదుపాయాలు, నాణ్యమైన విద్య, డిజిటల్ కనెక్టివిటీతో పాటు ప్రపంచ వ్యాప్తంగా దేశానికి బలమైన గుర్తింపును కోరుకుంటున్నారు. ఈ సామాజిక మార్పు పరిపాలన స్వభావాన్ని పూర్తిగా మార్చేసింది. ప్రస్తుత ప్రభుత్వాలు కేవలం స్థిరత్వాన్ని కాపాడటం ద్వారా మాత్రమే గుర్తింపు పొందలేవు. అవి మునుపెన్నడూ లేని విధంగా అత్యంత వేగంగా వృద్ధిని, సామర్థ్యాన్ని, సరికొత్త అవకాశాలను అందించాల్సి ఉంటుంది.
రెండు కాలాలు కూడా వాటికవే ప్రత్యేకమైన సవాళ్లను, అవకాశాలను కలిగి ఉన్నాయి. కానీ స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన కొత్తలో కేవలం 34 కోట్ల మంది ప్రజలను నడిపించిన దేశం నుండి, నేడు అంతర్జాతీయంగా ముడిపడి ఉన్న ప్రపంచంలో 140 కోట్లకు పైగా పౌరులను నడిపించే స్థాయికి పరిపాలన పరిమాణం ఊహించని విధంగా విస్తరించింది. నరేంద్ర మోదీ పదవిలో ఈ చారిత్రాత్మక మైలురాయిని దాటడానికి సిద్ధమవుతున్న తరుణంలో, నెహ్రూతో జరిగే ఈ పోలిక గత ఏడు దశాబ్దాలుగా భారతదేశం ఎంతగా మారిందో స్పష్టంగా గుర్తుచేస్తోంది.
