ఈ సంక్షోభం కారణంగా కేవలం నాలుగు వారాల్లోనే భారతీయ చమురు బాస్కెట్ ధర బ్యారెల్కు 70 డాలర్ల నుండి ఏకంగా 120 డాలర్లకు పైగా పెరిగింది. బ్రెంట్ క్రూడ్ ధర 126 డాలర్లను దాటింది. అదే సమయంలో ఎల్పీజీ కోసం సౌదీ కాంట్రాక్ట్ ధర 46 శాతం పెరగడంతో, సాధారణ 14.2 కేజీల గృహ వినియోగ గ్యాస్ సిలిండర్ దిగుమతి ఆధారిత ధర రూ.1,600 దాటింది.
యుద్ధ భయాల కారణంగా షిప్పింగ్ ఇన్సూరెన్స్ ప్రీమియంలు విపరీతంగా పెరగడం, ఇంధన కొరత ఏర్పడటం, ఆర్థిక వ్యవస్థ కుప్పకూలుతుందనే తప్పుడు ప్రచారాలు జరగడం వంటి ఎన్నో సవాళ్లు ఎదురైనప్పటికీ.. భారత్ ఈ సంక్షోభాన్ని అద్భుతంగా ఎదుర్కొంది. దేశంలో ఒక్క పెట్రోల్ బంకు కూడా ఇంధనం లేక మూతబడలేదు, ఒక్క వంటగదిలోనూ గ్యాస్ కొరత రాలేదు. జూన్ మధ్య నాటికి అమెరికా-ఇరాన్ ఒప్పందం ప్రకారం ఈ రేవుల దిగ్బంధనం తొలగిపోయి, 62,000 టన్నుల కార్గోతో ‘దిశ’ అనే భారతీయ ఎల్ఎన్జీ నౌక సురక్షితంగా ప్రయాణించే సరికి.. ప్రపంచంలోని పెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థలన్నింటి కంటే భారతదేశంలోనే ఇంధన ధరల ప్రభావం అత్యంత తక్కువగా నమోదైంది. ఇది యాదృచ్ఛికంగా జరిగింది కాదు; గత దశాబ్ద కాలంగా నిర్మించుకున్న బలమైన ఇంధన మౌలిక సదుపాయాలు, వినియోగదారులకు ప్రాధాన్యతనిచ్చే ప్రభుత్వ ఆర్థిక వ్యూహాల ఫలితమే.
భారతదేశం తన బలహీనతను ఒక నియంత్రిత ఈవెంట్గా మార్చడంలో మొదటి రక్షణ కవచం దశాబ్ద కాలంగా విస్తరించిన ఇంధన మౌలిక సదుపాయాలు. 2014 నుండి 2026 మధ్య కాలంలో భారతదేశం తన ఎల్పీజీ దిగుమతి టెర్మినల్స్ను 11 నుండి 22కి పెంచుకుంది. ఎల్పీజీ పైప్లైన్ నెట్వర్క్ను 2,311 కిలోమీటర్ల నుండి 6,242 కిలోమీటర్లకు విస్తరించింది. దీనివల్ల దిగుమతి సామర్థ్యం ఏడాదికి 12 నుండి 32.3 మిలియన్ మెట్రిక్ టన్నులకు (MMTPA) పెరిగింది. ఫలితంగా నిత్యం గ్యాస్ రీఫిల్ పంపిణీ సంఖ్య 32.7 లక్షల ఇళ్ల నుండి 62.8 lakh ఇళ్లకు చేరింది. అదేవిధంగా నేచురల్ గ్యాస్ గ్రిడ్ పరిధిలోని సిటీ గ్యాస్ నెట్వర్క్లు 55 నుండి 300 పైగా పెరిగాయి. ఎల్ఎన్జీ దిగుమతి టెర్మినల్స్ సంఖ్య రెట్టింపై ఎనిమిదికి చేరింది. ‘ఇండియన్ స్ట్రాటజిక్ పెట్రోలియం రిజర్వ్స్ లిమిటెడ్’ (ISPRL) కింద ఉన్న 5.33 మిలియన్ టన్నుల వ్యూహాత్మక చమురు నిల్వల ద్వారా దేశం మూడు వారాలకు సరిపడా అత్యవసర ఇంధన కవరేజీని నిర్వహించగలిగింది.
కేవలం నిల్వల పైనే కాకుండా చమురు దిగుమతి చేసుకునే దేశాల సంఖ్యను భారత్ 27 నుండి 41 దేశాలకు పెంచుకుంది. లిబియా, గబాన్, ఈక్వటోరియల్ గినియా, గయానా వంటి కొత్త దేశాల నుండి చమురు సేకరించడంతో పాటు అమెరికా, రష్యాలతో సంబంధాలను మరింత బలోపేతం చేసుకుంది. ఈ వ్యూహాత్మక మార్పు వల్ల హార్ముజ్ జలసంధి మూతబడినప్పుడు భారతదేశానికి చమురు కొరత రాలేదు. వీటికి తోడు దేశీయంగా ఇంధనంలో 20 శాతం ఇథనాల్ బ్లెండింగ్ (కలపడం) లక్ష్యాన్ని సాధించడం కూడా ముడి చమురు దిగుమతుల భారాన్ని తగ్గించడంలో ఎంతగానో దోహదపడింది.
అంతర్జాతీయంగా ధరల షాక్ తగిలినప్పుడు కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆ భారాన్ని ప్రజలపై వేయకుండా తానే భరించాలని నిర్ణయించింది. 2026 మార్చి 27న కేంద్ర ప్రభుత్వం పెట్రోల్, డీజిల్లపై లీటరుకు రూ.10 చొప్పున సెంట్రల్ ఎక్సైజ్ డ్యూటీని తగ్గించింది. పెట్రోల్పై ప్రత్యేక అదనపు ఎక్సైజ్ సుంకాన్ని రూ.3 కి తగ్గించి, డీజిల్పై పూర్తిగా సున్నా చేసింది. ఈ ఒక్క నిర్ణయం వల్ల ప్రభుత్వం రూ.1.7 లక్షల కోట్ల ఆదాయాన్ని వదులుకోవాల్సి వచ్చింది. ప్రభుత్వ రంగ చమురు మార్కెటింగ్ సంస్థలు (OMCs) కూడా రెండు నెలల పాటు ధరలను పెంచకుండా స్థిరంగా ఉంచడం ద్వారా వినియోగదారులను రక్షించాయి. దీనికోసం చమురు సంస్థలు ప్రతిరోజూ దాదాపు రూ.1,000 కోట్ల వరకు నష్టాన్ని (Under-recovery) భరించాయి. మే 15న ధరల సర్దుబాటు తప్పనిసరి అయినప్పుడు కూడా కేవలం లీటరుకు రూ.3 మాత్రమే పెంచారు. ఆ తర్వాత మొత్తం సంక్షోభం అంతటా కలిపి దఫదఫాలుగా కేవలం రూ.7 మాత్రమే పెరిగింది. జూన్ చివరి నాటికి చమురు ధర తిరిగి 74 డాలర్లకు తగ్గడంతో చమురు సంస్థల రోజువారీ నష్టం రూ.650 కోట్లకు పడిపోయింది.
ఎల్పీజీ నిర్వహణ కోసం ప్రభుత్వం వేగంగా నిర్ణయాలు తీసుకుంది. గల్ఫ్ మార్గం మూతబడటంతో దేశంలో సగానికి పైగా వంటగ్యాస్ సరఫరా నిలిచిపోయింది. దీనిని అధిగమించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం 2026 మార్చి 8న ‘LPG కంట్రోల్ ఆర్డర్’ జారీ చేసింది. దీని ద్వారా దేశీయ రిఫైనరీలు అన్నింటినీ ప్రోపేన్, బ్యూటేన్, ప్రొపిలీన్ వంటి కెమికల్ స్ట్రీమ్స్ను మార్చడం ద్వారా వంటగ్యాస్ ఉత్పత్తిని గరిష్ట స్థాయికి పెంచాలని ఆదేశించింది. దీనివల్ల కేవలం వారం రోజుల్లోనే దేశీయ ఎల్పీజీ ఉత్పత్తి రోజుకు 35,000 టన్నుల నుండి 54,000 టన్నులకు పెరిగింది. ఇది మిగిలిన 30,000 టన్నుల దిగుమతి అవసరాన్ని దాదాపు భర్తీ చేసింది. గతంలో ఎల్పీజీ ఉత్పత్తి అనుభవం లేని రిఫైనరీలు కూడా ఈ ప్రక్రియలో భాగస్వామ్యమయ్యాయి.
అంతర్జాతీయ ధరల ప్రకారం రూ.1,600 పలుకుతున్న 14.2 కేజీల సిలిండర్ ధరను ప్రభుత్వం దేశీయంగా రూ.942 కే పరిమితం చేసింది. ‘ప్రధాన మంత్రి ఉజ్వల యోజన’ (PMUY) కింద ఉన్న 10.58 కోట్ల మంది లబ్ధిదారులకు రూ.300 నేరుగా నగదు బదిలీ (DBT) సబ్సిడీ అందించడం ద్వారా వారికి సిలిండర్ కేవలం రూ.642 కే లభించింది. ఇది పొరుగున ఉన్న అన్ని దక్షిణాసియా దేశాల కంటే అత్యంత తక్కువ ధర కావడం విశేషం. దీనికోసం కేంద్ర క్యాబినెట్ ప్రభుత్వ చమురు సంస్థలైన IOCL, BPCL, HPCL లకు రూ.30,000 కోట్ల ప్రత్యక్ష పరిహారాన్ని ఆమోదించింది. డిమాండ్ మేనేజ్మెంట్ కింద వాణిజ్య (Commercial) ఎల్పీజీ వినియోగాన్ని సగానికి తగ్గించి, పరిశ్రమలను పైప్డ్ నేచురల్ గ్యాస్ (PNG) వైపు మళ్లించారు. దీనివల్ల దేశవ్యాప్తంగా రోజువారీ ఎల్పీజీ డిమాండ్ 90,000 టన్నుల నుండి 70,000 టన్నులకు తగ్గింది. పరిస్థితి అదుపులోకి రావడంతో 2026 జూన్ 25 నాటికి కమర్షియల్ సప్లై ఆంక్షలను ప్రభుత్వం పూర్తిగా ఎత్తివేసింది.
ఈ సంక్షోభం ఎదుర్కొనే విషయంలో భారత్కు, ఇతర దిగుమతి ఆధారిత దేశాలకు మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. దక్షిణాసియా, ఆగ్నేయాసియా దేశాలలో ఇంధన నిల్వలు లేకపోవడం వల్ల తీవ్ర కొరత ఏర్పడి రేషనింగ్ విధించాల్సి వచ్చింది. శ్రీలంక కార్లకు వారానికి కేవలం 15 లీటర్ల ఇంధన కోటాను విధించింది, అక్కడ గ్యాస్ కొరత వల్ల రెస్టారెంట్ రంగం మూతబడింది. పాకిస్థాన్ ప్రభుత్వ రంగానికి వారానికి 4 రోజుల పనిదినాలను మాత్రమే కేటాయించి, పాఠశాలలను మూసివేసింది. క్రికెట్ మ్యాచ్లను ప్రేక్షకులు లేకుండా నిర్వహించాల్సి వచ్చింది. మయన్మార్ సరి-బేసి రోజులలో వాహనాల డ్రైవింగ్ ఆంక్షలు, క్యూఆర్ కోడ్ ఆధారిత ఇంధన రేషనింగ్ను తెచ్చింది. బంగ్లాదేశ్ తన చమురు డిపోల రక్షణకు సైన్యాన్ని మోహరించగా, ఇథియోపియా సైనిక దళాల కోసం ఇంధన పంపిణీని పూర్తిగా నిలిపివేసింది.
ధనిక పాశ్చాత్య దేశాలు సైతం ఈ సంక్షోభానికి అల్లాడిపోయాయి. బ్రిటన్ చమురు ధరల భారాన్ని నేరుగా ప్రజలపై వేయడంతో అక్కడ గృహ ఇంధన బిల్లులు భారీగా పెరిగాయి. అమెరికాలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో గ్యాలన్ పెట్రోల్ ధర ఐదు డాలర్లు దాటింది. యూరోపియన్ యూనియన్ స్వల్పకాలిక ఉపశమనం కోసం 9 బిలియన్ యూరోలను ఖర్చు చేయగా, జెట్ ఫ్యూయల్ కొరతపై జర్మనీ ప్రత్యేకంగా సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్ సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేయాల్సి వచ్చింది.
అయితే, భారతదేశం మాత్రం ఎలాంటి అంతరాయాలు లేకుండా ఈ విపత్తును దాటేసింది. దేశంలో ఎక్కడా ఫ్యూయల్ హాలిడేస్ ప్రకటించలేదు, వాహనాలపై ఆంక్షలు విధించలేదు, విద్యా సంస్థలు, ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు అన్నీ యథావిధిగా నడిచాయి. అధిక ధరలకు చమురు కొనుగోలు చేయడం వల్ల చమురు మార్కెటింగ్ సంస్థలు (OMCs) ఈ త్రైమాసికంలో రూ.1.0 నుండి రూ.1.2 లక్షల కోట్ల స్వల్పకాలిక నష్టాలను చవిచూసే అవకాశం ఉన్నప్పటికీ, దేశ స్థూల ఆర్థిక సూచికలు స్థిరంగా ఉన్నాయి. సంక్షోభం ప్రారంభంలో భారతదేశ విదేశీ మారక నిల్వలు (Forex Reserves) రికార్డు స్థాయిలో 728 బిలియన్ డాలర్లకు చేరి స్థిరత్వాన్ని ప్రదర్శించాయి. దేశ జీడీపీ (Real GDP) వృద్ధి రేటు 7.6 శాతం వద్ద స్థిరంగా కొనసాగింది, కరెంట్ అకౌంట్ లోటు నియంత్రణలోనే ఉంది. ఆర్బీఐ నిర్దేశించిన పరిమితిలోనే రిటైల్ ద్రవ్యోల్బణం (Inflation) కొనసాగింది. భారతదేశం దీర్ఘకాలికంగా ప్లాన్ చేసుకున్న ఇంధన వ్యూహం ఎంతటి అద్భుతమైన విజయాన్ని సాధించిందో చెప్పడానికి ఈ సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొన్న తీరే ఒక నిదర్శనం.
