సాధారణంగా దేవాలయాల్లో దేవుళ్ల విగ్రహాలు ఉండటం సహజం, కానీ ఈ భారత్ మాత మందిరంలో మాత్రం అవిభక్త భారతదేశానికి చెందిన ఒక భారీ భౌగోళిక పటం ప్రధాన ఆకర్షణగా నిలుస్తుంది. తెల్లని మక్రానా పాలరాతిపై అత్యంత అద్భుతమైన శిల్పకళా నైపుణ్యంతో ఈ పటాన్ని చెక్కారు. కేవలం సరిహద్దులను చూపించడమే కాకుండా, దేశంలోని పర్వతాలు, నదులు, సరస్సులు, ద్వీపాలు, సముద్రాలు మరియు భూభాగాల ఎత్తుపల్లాలను కూడా శిల్పులు ఇందులో స్పష్టంగా మలిచారు. మొత్తం 762 మక్రానా పాలరాతి ముక్కలను ఉపయోగించి రూపొందించిన ఈ మ్యాప్‌లో, ఒక్కో ముక్క సుమారు 11 అంగుళాల పొడవు, వెడల్పును కలిగి ఉంటుంది. ఇందులో నాటి అవిభక్త భారతదేశంలో భాగమైన నేటి అఫ్గానిస్తాన్, బంగ్లాదేశ్, పాకిస్తాన్ (బలూచిస్తాన్), టిబెట్ వంటి ప్రాంతాల భౌగోళిక స్వరూపాన్ని మనం స్పష్టంగా చూడవచ్చు.

ఈ చారిత్రక ఆలయం స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ కాలంలో దేశప్రజల్లో దేశభక్తిని మరింత బలోపేతం చేసింది. 1936 అక్టోబర్ 25న మహాత్మా గాంధీ స్వయంగా హాజరై ఈ మందిరాన్ని ప్రారంభించారు. ఆనాటి ప్రారంభోత్సవ వేడుకకు అనేకమంది స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు హాజరయ్యారు, తెల్లని పాలరాతిపై రూపుదిద్దుకున్న అఖండ భారత పటాన్ని చూసి వారంతా తీవ్ర భావోద్వేగానికి గురయ్యారని చెబుతారు.

ఈ మహత్తర ఆలయ నిర్మాణం వెనుక ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, దాత అయిన బాబు శివప్రసాద్ గుప్తా ఆలోచన ఉంది. 1913లో కాంగ్రెస్ సమావేశం కోసం కరాచీ వెళ్లిన ఆయన, తిరుగు ప్రయాణంలో ముంబైలో మట్టితో చేసిన భారతదేశ పటాన్ని చూసి ఎంతో ఆకర్షితులయ్యారు. అదే తరహాలో భవిష్యత్ తరాల కోసం శాశ్వతంగా నిలిచిపోయేలా పాలరాతితో ఒక అద్భుత పటాన్ని నిర్మించాలని సంకల్పించారు. దీని కోసం ఎంతోమంది శిల్పులను సంప్రదించగా, చివరకు కాశీకి చెందిన ప్రముఖ శిల్పి దుర్గా ప్రసాద్ ఈ సవాలును స్వీకరించి, ఎన్నో సంవత్సరాల పాటు శ్రమించి ఈ అద్భుత కళాఖండాన్ని ఆవిష్కరించారు.

భారత్ మాత మందిరం కేవలం ఒక కట్టడం మాత్రమే కాదు. అది భారతదేశ ఘన చరిత్రకు, సంస్కృతికి మరియు జాతీయ ఐక్యతకు నిదర్శనం. అందుకే ఇక్కడ విగ్రహం లేకపోయినప్పటికీ, దేశాన్ని తల్లిగా భావించే వేలాది మంది ప్రజలు ప్రతిరోజూ ఇక్కడికి వచ్చి ఈ స్మారక చిహ్నాన్ని భక్తిశ్రద్ధలతో దర్శించుకుంటారు.