మొదట్లో ఈ ఔషధాన్ని బత్తిని సోదరులు ‘చేప మందు’అని పిలిచేవారు. అయితే, ‘జన విజ్ఞాన వేదిక’ (JVV) వంటి హేతువాద, సైన్స్ సంఘాలు దీనిని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించాయి. ఈ మందుకు ఎలాంటి శాస్త్రీయత కానీ, ల్యాబ్ ధృవీకరణ కానీ లేదని వారు కోర్టులను ఆశ్రయించారు. క్లినికల్ నిరూపణలు లేనందున దీనిని అధికారికంగా ‘మందు’ అని పిలవడానికి వీల్లేదని న్యాయస్థానం స్పష్టం చేసింది. కోర్టు ఆదేశాల ప్రకారమే ఆ తర్వాత బత్తిని కుటుంబం దీని పేరును ‘చేప ప్రసాదం’గా మార్చవలసి వచ్చింది.

2. శాస్త్రీయతపై ప్రయోగశాలల పరీక్షలు

హేతువాద సంఘాల డిమాండ్ మేరకు గతంలో ఈ వనమూలిక ముద్దను వివిధ ప్రభుత్వ ల్యాబొరేటరీలలో పరీక్షించారు. అందులో ఎటువంటి ప్రమాదకర రసాయనాలు లేవని తేలినప్పటికీ, ఆస్తమాను నయం చేసే ఖచ్చితమైన ఔషధ గుణాలు కూడా అందులో శాస్త్రీయంగా నిరూపితం కాలేదు. ఇది కేవలం ఒక నమ్మకం (ప్లేసిబో ఎఫెక్ట్) మాత్రమేనని సైన్స్ ప్రతినిధులు వాదిస్తారు.

3. కోర్టు విధించిన నిబంధనలు

హైకోర్టు తీర్పుల ప్రకారం.. పంపిణీ కేంద్రాల వద్ద “ఇది ఆస్తమాను నయం చేసే ఔషధం లేదా మందు కాదు” అని స్పష్టంగా బోర్డులు ఏర్పాటు చేయాలి. బత్తిని సోదరులు దీనిని ‘మందు’ అని ప్రచారం చేయకూడదు. అలాగే పంపిణీ చేసే సమయంలో నిర్వాహకులు కచ్చితంగా చేతులు కడుక్కోవాలనే పారిశుధ్య నిబంధనలను కూడా న్యాయస్థానం విధించింది.

4. జీవకారుణ్య వివాదాలు

బతికున్న చేప పిల్లలను గొంతులోకి తోయడం అనేది జీవహింస కిందికి వస్తుందని, మూగజీవాలను ఇలా ప్రాణంతో మింగడం సరికాదని గతంలో కొన్ని జంతు ప్రేమికుల సంఘాలు కూడా అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేశాయి.

5. ప్రభుత్వ నిధుల దుర్వినియోగంపై అభ్యంతరాలు

వ్యక్తిగత నమ్మకాలతో కూడిన ఒక ప్రైవేట్ కార్యక్రమానికి ప్రభుత్వం అధికారికంగా మత్స్య శాఖ ద్వారా ఉచితంగా లక్షలాది చేప పిల్లలను సరఫరా చేయడం, నాంపల్లి గ్రౌండ్స్ కేటాయించడం, రవాణా, బస ఏర్పాట్లు చేయడంపై హేతువాదులు అభ్యంతరం వ్యక్తం చేస్తుంటారు. ప్రభుత్వాలు మూఢనమ్మకాలను ప్రోత్సహించకూడదని వారి వాదన.

శాస్త్ర సాంకేతిక రంగం, మెడికల్ సైన్స్ ఎంత పురోగమించినా.. తరాలుగా వస్తున్న విశ్వాసమే పరమావధిగా దేశవ్యాప్తంగా ప్రజలు నేటికీ దీనిని స్వీకరిస్తూనే ఉన్నారు. సైన్స్ వర్సెస్ ఫెయిత్ మధ్య నడిచే ఈ సుదీర్ఘ వివాదం ప్రతి ఏటా మృగశిర కార్తె సమయంలో మళ్లీ చర్చకు వస్తూనే ఉంటుంది.